Choroby serca i układu krążenia to wiodąca przyczyna zgonów na świecie, ale duża część ryzyka ich rozwoju jest zależna od naszego stylu życia i codziennych wyborów. Należy pamiętać, iż obok czynników niemodyfikowalnych istnieje wiele elementów, które możemy zmienić, tak, aby realnie chronić nasze serce i naczynia krwionośne.
Czym są czynniki niemodyfikowalne?
Są to czynniki, które nie zależą od Twojego stylu życia, ale warto jest zdawać sobie z nich sprawę, ponieważ zwiększają one ogólne ryzyko chorób serca:
- Wiek – ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych rośnie wraz z wiekiem.
- Płeć
U mężczyzn obserwuje się pierwsze niepokojące objawy i zapadalność na choroby układu sercowo-naczyniowego znacznie wcześniej niż u kobiet.
U kobiet z kolei, ryzyko wystąpienia tych chorób wzrasta po okresie przekwitania.
- Obciążenia rodzinne/czynniki genetyczne – dodatnia historia rodzinna może znacząco zwiększyć prawdopodobieństwo wystąpienia chorób serca oraz naczyń i u nas.
Znajomość tych czynników pomaga lepiej oszacować ryzyko i wdrożyć działania profilaktyczne wcześniej.
Czynniki modyfikowalne – czyli na co masz realny wpływ?
To właśnie tutaj Twoje codzienne wybory mają największe znaczenie. Badania kliniczne jednoznacznie wskazują, że modyfikacja stylu życia może znacząco obniżyć ryzyko wystąpienia chorób serca i ich powikłań.
- Nadciśnienie tętnicze
Należy do głównych czynników ryzyka chorób serca. Wysokie ciśnienie krwi uszkadza ściany naczyń krwionośnych. Aktywność fizyczna, ograniczenie podaży soli w diecie czy interwencja farmakologiczna sprawiają, że jest ono czynnikiem modyfikowalnym.
- Zaburzenia lipidowe
Podwyższony „zły” cholesterol (LDL) i trójglicerydy to kluczowe czynniki rozwoju miażdżycy. Dieta bogata w nasycone kwasy tłuszczowe sprzyja ich podwyższeniu, z kolei dieta pełnowartościowa, dostarczająca odpowiedniej podaży produktów mających działanie kardioprotekcyjne – obniżeniu.
- Nieprawidłowa dieta
Nadmierne spożycie tłuszczów nasyconych, cukrów i soli, produktów wysoko przetworzonych, a także produktów o wysokiej wartości energetycznej wiąże się z wyższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. Z kolei dieta bogata w błonnik, zdrowe kwasy tłuszczowe i antyoksydanty działa w sposób ochronny.
- Aktywność fizyczna
Brak ruchu zwiększa ryzyko otyłości, nadciśnienia i zaburzeń metabolicznych. Wysiłek fizyczny usprawnia pracę serca, obniża ciśnienie oraz cholesterol, a także wykonywany regularnie może obniżać stres oraz napięcie.
- Palenie tytoniu
Palenie (również bierne) uszkadza naczynia, przyspiesza rozwój miażdżycy i zwiększa ryzyko zawału. Rezygnacja z palenia to jedna z najbardziej efektywnych interwencji prozdrowotnych.
- Otyłość i zaburzenia metaboliczne
Nadwaga, szczególnie trzewna, sprzyja nadciśnieniu, cukrzycy i nieprawidłowemu profilowi lipidowemu. Zaburzenia w metabolizmie glukozy zwiększają ryzyko chorób serca kilkukrotnie. Redukcja masy ciała poprawia te czynniki.
- Nadużywanie alkoholu
Choć umiarkowane spożycie alkoholu bywa dyskutowane w kontekście zdrowia serca, jego nadmiar zwiększa ciśnienie tętnicze oraz może prowadzić do kardiomiopatii.
- Stres i zaburzenia snu
Przewlekły stres, zaburzona higiena snu oraz nieprawidłowe relacje interpersonalne mają negatywne skutki dla układu krążenia. Istnieje wiele technik pozwalających na radzenie sobie z powyższymi, co czyni je czynnikami modyfikowalnymi.
Dlaczego warto działać teraz?
Modyfikacja stylu życia nie tylko obniża ryzyko zachorowania, ale również poprawia długość i jakość życia. Regularne badania, świadome wybory żywieniowe, aktywność fizyczna i unikanie używek to konkretne kroki, które może podjąć każdy z nas. Zacznij więc działać już dziś.
Autor: mgr Izabela Szweda, dietetyk
Materiał ten ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie może zastąpić porady lekarskiej, diagnozy ani indywidualnej konsultacji z lekarzem, pielęgniarką, rehabilitantem, farmaceutą lub innym wykwalifikowanym personelem medycznym. W przypadku jakichkolwiek pytań dotyczących zdrowia, objawów lub leczenia, należy zawsze skonsultować się z odpowiednim specjalistą.
Źródła:
- Saito Y. i wsp. Standard and Non-standard Cardiovascular Risk Factors in Ischemic Heart Disease and Atherosclerotic Cardiovascular Disease: A Clinical Review., Intern Med. 2025.
- Es-Sabir i wsp. Cross-sectional study of major modifiable cardiovascular disease risk factors among adults, WHO EMRO 2025.
- The Influence of Lifestyle Modifications on Cardiovascular Outcomes in Older Adults: Findings from a Cross-Sectional Study, MDPI 2024.
- OECD, analiza danych PZH 2021–2023
- Drygas W i wsp.Niedostateczny poziom aktywności fizycznej w Polsce jako zagrożenie i wyzwanie dla zdrowia publicznego. Raport Komitetu Zdrowia 2021.
