Choroby serca należą do najczęstszych przyczyn hospitalizacji i zgonów na świecie. Odpowiednio dobrana dieta może wspierać leczenie, poprawiać samopoczucie oraz zmniejszać ryzyko kolejnego zawału serca, udaru mózgu czy niewydolności serca. Mimo to wiele osób, nawet po postawieniu diagnozy, nadal popełnia błędy żywieniowe, które utrudniają osiągnięcie dobrych efektów terapii.
Dlaczego dieta ma tak duże znaczenie w chorobach serca?
Leczenie chorób układu krążenia nie opiera się wyłącznie na farmakoterapii. Równie ważne są codzienne wybory dotyczące sposobu odżywiania, aktywności fizycznej, masy ciała czy palenia tytoniu. Aktualne wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego podkreślają, że zdrowy styl życia stanowi podstawę profilaktyki i leczenia chorób sercowo-naczyniowych.
Sprawdź, jakie błędy pojawiają się najczęściej i dowiedz się, jak ich unikać.
1. Zbyt duża ilość soli w diecie
Jednym z najczęstszych błędów jest nadmierne spożycie soli. Problem polega na tym, że większość sodu nie pochodzi z solniczki, lecz z produktów wysoko przetworzonych.
Do głównych źródeł należą:
- wędliny,
- sery żółte,
- pieczywo,
- gotowe dania,
- kostki rosołowe,
- sosy,
- słone przekąski.
Zbyt wysokie spożycie sodu sprzyja podwyższeniu ciśnienia tętniczego oraz zwiększa ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych.
Co zrobić?
- wybieraj produkty z niższą zawartością soli,
- częściej gotuj w domu,
- używaj ziół zamiast soli,
Ograniczenie soli zaczyna się już podczas zakupów. Umiejętność czytania etykiet pozwala wybierać produkty o niższej zawartości sodu i świadomie komponować codzienny jadłospis. Przeczytaj również nasz poradnik: „Jak czytać etykiety żywności przy nadciśnieniu?”, w którym pokazujemy, na jakie informacje warto zwracać uwagę podczas zakupów.
2. Nadmiar tłuszczów nasyconych i produktów wysoko przetworzonych
Fast foody, wyroby cukiernicze, tłuste mięsa czy gotowe przekąski dostarczają dużych ilości tłuszczów nasyconych i często również tłuszczów trans.
Ich nadmierne spożycie może prowadzić do wzrostu stężenia cholesterolu LDL, rozwoju miażdżycy oraz zwiększenia ryzyka zawału serca.
Zamiast nich warto wybierać:
- oliwę z oliwek,
- orzechy,
- pestki,
- awokado,
- tłuste ryby morskie,
- nasiona roślin strączkowych.
To właśnie taki model żywienia rekomendują europejskie wytyczne dotyczące profilaktyki chorób serca.
3. Zbyt mało warzyw i owoców
Warzywa i owoce dostarczają:
- błonnika,
- potasu,
- antyoksydantów,
- witamin,
- związków przeciwzapalnych.
Ich regularne spożywanie pomaga utrzymać prawidłowe ciśnienie tętnicze oraz wspiera zdrowie naczyń krwionośnych.
Eksperci zalecają spożywanie co najmniej 400 g warzyw i owoców dziennie, przy czym większą część powinny stanowić warzywa.
4. Zbyt mała ilość błonnika
Błonnik pokarmowy pomaga:
- obniżać stężenie cholesterolu LDL,
- poprawiać kontrolę glikemii,
- zwiększać uczucie sytości,
- wspierać mikrobiotę jelitową.
Dobrym źródłem błonnika są:
- pełnoziarniste produkty zbożowe,
- płatki owsiane,
- warzywa,
- owoce,
- rośliny strączkowe,
- nasiona.
Osoby z chorobami serca często spożywają go znacznie mniej niż wynoszą zalecenia.
5. Nadmierne spożycie cukru
Cukier znajduje się nie tylko w słodyczach.
Duże ilości cukrów dodanych zawierają również:
- napoje słodzone,
- jogurty smakowe,
- płatki śniadaniowe,
- gotowe sosy,
- desery mleczne.
Nadmierna ilość cukru sprzyja rozwojowi otyłości, cukrzycy typu 2 oraz zaburzeń lipidowych, które należą do najważniejszych czynników ryzyka chorób serca.
6. Eliminowanie wszystkich tłuszczów
Niektórzy pacjenci po rozpoznaniu wysokiego cholesterolu całkowicie rezygnują z tłuszczów.
To błąd.
Organizm potrzebuje zdrowych tłuszczów, które uczestniczą między innymi w:
- budowie błon komórkowych,
- produkcji hormonów,
- wchłanianiu witamin A, D, E i K.
Najważniejsza jest jakość spożywanego tłuszczu, a nie jego całkowita eliminacja.
7. Zbyt mało ryb i kwasów omega-3
Ryby morskie są źródłem długołańcuchowych kwasów omega-3, które wspierają prawidłowe funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego.
Zaleca się spożywanie ryb przynajmniej 1–2 razy w tygodniu, zwłaszcza:
- łososia,
- śledzia,
- makreli,
- sardynki.
8. Nieregularne posiłki i podjadanie
Pomijanie posiłków często prowadzi do:
- napadów głodu,
- spożywania większych porcji,
- częstszego sięgania po produkty wysoko przetworzone.
Regularne jedzenie ułatwia utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz lepszą kontrolę poziomu glukozy we krwi.
9. Zbyt mała ilość płynów
Odpowiednie nawodnienie wpływa na prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu.
Jednak osoby z niewydolnością serca powinny zawsze stosować się do zaleceń lekarza dotyczących ilości wypijanych płynów, ponieważ w niektórych przypadkach konieczne jest ich ograniczenie.
10. Wiara w „cudowne produkty” zamiast zmiany całej diety
Nie istnieje jeden produkt, który ochroni przed zawałem serca.
Ani sok z buraka, ani czosnek, ani suplementy nie zastąpią zdrowego stylu życia.
Największe korzyści przynosi całościowy sposób odżywiania oparty na:
- dużej ilości warzyw,
- pełnoziarnistych produktach zbożowych,
- rybach,
- oliwie z oliwek,
- orzechach,
- ograniczeniu żywności wysoko przetworzonej.
Jak powinna wyglądać dieta korzystna dla serca?
Najlepiej przebadanym modelem żywienia pozostaje dieta śródziemnomorska oraz dieta DASH.
Ich wspólne cechy to:
- dużo warzyw i owoców,
- produkty pełnoziarniste,
- rośliny strączkowe,
- orzechy,
- oliwa z oliwek jako główne źródło tłuszczu,
- ryby kilka razy w tygodniu,
- ograniczenie czerwonego mięsa,
- ograniczenie soli i cukru,
- niewielka ilość żywności wysoko przetworzonej.
Takie żywienie pomaga kontrolować ciśnienie tętnicze, poziom cholesterolu oraz masę ciała, a tym samym zmniejsza ryzyko kolejnych incydentów sercowo-naczyniowych.
Podsumowanie
Zmiana nawyków żywieniowych nie musi oznaczać rewolucji. Nawet niewielkie, ale konsekwentnie wprowadzane zmiany mogą przynieść wymierne korzyści dla zdrowia serca. Ograniczenie soli, wybieranie produktów mniej przetworzonych, zwiększenie spożycia warzyw, błonnika i zdrowych tłuszczów to działania, które wspierają leczenie i zmniejszają ryzyko kolejnych powikłań sercowo-naczyniowych.
Warto pamiętać, że dieta jest jednym z najważniejszych elementów terapii – obok leczenia farmakologicznego, regularnej aktywności fizycznej i kontroli czynników ryzyka.
Źródła
- 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. European Heart Journal. 2021.
- 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. European Heart Journal. 2024.
- World Health Organization. Healthy diet. Aktualizacja 2024.
- American Heart Association. Life’s Essential 8™ for Cardiovascular Health. Aktualizacja 2024.
- American Heart Association. Dietary Guidance to Improve Cardiovascular Health: A Scientific Statement. Circulation. 2021.
